Indietro

ⓘ Lüna. La Lüna lè lünech satèlite natüral de la Tera. La ghe gìra entùren na distànsa de 384.000 km e la gha n diàmetro de 3.476 km, e lè praticament sférica. El ..



Lüna
                                     

ⓘ Lüna

La Lüna lè lünech satèlite natüral de la Tera. La ghe gìra entùren na distànsa de 384.000 km e la gha n diàmetro de 3.476 km, e lè praticament sférica.

El sò nòm specìfech de spès ólte el vé dopràt compagn de n sinònim de "satèlite naturàl" pò a per le lüne dei óter pianeti.

Aisebé che la sàpe mìa el satèlite natüràl piö grant del Sistema Solar, lè però, ntra i satèliti dei pianéti piö grancc a lasà föra i pianeti nani nsóma chèl che en prupursiù lè piö grant en repórt al pianéta al qual el ghe gìra entùren. Lè apò a l segónt satèlite per densità ntra chèi che se conós la densità, dòpo del satèlite de Giove Io.

Se pènsa che la Lüna la se sàpe furmàda entùren 4.5 milìardi de agn fà, mia tat tép dòpo de la Tèra. Ghè stat fat divèrse ipòtezi a mèret de la sò formasiù, chèla piö acetàda al momènt lè che la se sarès furmàda de la agregasiù de detrìcc proietàcc endelòrbita de la Tèra dòpo de n impàt spaentùs che ghe sarès stàt ai tép de la formasiù del Sistema Solar, ntra la Tèra de alùra e n còrp celèst de le dimensiù del pianeta Marte.

La Lüna lè n rotasiù sìncrona co la Tèra, la ghe mostra sèmper la stèsa fàcia che lè segnàda de depresiù piö scüre ciamàde "mar" en mès a altipià de grösta piö antìch e piö ciàr e cratér de impàt bèi gròs.

Lè l segónt ogèt piö lüminùs che se pöl véder de la Tèra dòpo del Sul. De la Tèra la pöl someà de n bianch lüminùs ma n realtà la sò superfìce lè piötòst scöra, condena refletànsa apéna piö àlta de chèla che l gha l sfalt quan che lè ècc.

La sò aparènsa isé speciàl endèl cél de la Tèra, e l sò percórs regolàr isé come le sò fàzi sèmper precìze le gha, zamò dei tép piö antìch, fàt en maniéra che la Lüna la ghès na nflüènsa cültüràla emportànta sö la mizürasiù del tép, sö lart, sö la mitulugìa e sö divèrsi aspècc apò a pràtich de la vìta de töcc i dé e pò a söi mestér de campàgna. La nflüènsa gravitasiunàla de la Lüna lè a lurìgin del fenòmeno de le marèe.

La sò distànsa de la Tèra lè presapóch trènta ólte l diàmetro del nòst pianéta, isé che ndel cél la par vìga na dimensiù mìa tat diferènta de la dimensiù aparènta del Sul e quan che ghè na eclìsi totàl, el disch de la Lüna el par cuincìder e dóca quarcià zó en maniéra quàze perfèta el disch del Sul. La distànsa ntra la Tèra e la Lüna lè al momènt dré a crèser a n rìtmo de 3.82 ± 0.07 ghèi ogna an, ma lè n rìtmo mìa costànte.

El progràma soviètich Lüna lè stat el prim a rià a mandà na sónda spasiàla sènsa òm sö la Lüna endel 1959. El programa americà Apollo lè stat el prim e al momènt lünech a mandà dei òm sö la Lüna. Lè ambiàt co la prìma misiù ümàna a rià a mitìs en òrbita entùren la Lüna Apollo VIII endel 1968, e endei agn dòpo sés misiù ümàne i è ateràde sö la Lüna ntra l 1969 e l 1972. La prìma lè stàda la misù Apollo XI. Chèste misiù le gha portàt endré sö la tèra 380 kg de préde de la Lüna, sö le quàle sè püdìt stüdià e fà ipòtezi sö lurìgin geològica del nòst satèlite natüràl, la formasiù de la sò strütüra intèrna e la stória söcesìva. Dòpo de la misiù Apollo XVII del 1972, la Lüna lè stàda vizitàda apéna de sónde sènsa òm.

                                     

1. Paràmeter orbitài

Endèl pónt piö arènt la Tèra, la Lüna la se tróa a 356.410 km perigeo, envéce quan che lè endel pónt piö delóns la rìa a 406.740 km apogeo. Isé che la Lüna la gira sönden òrbita che gha na circonferènsa de 2.413.402 km condena velocità de 1.027 km/s quan che lè al perigeo de 0.96 km/s quan che lè al apogèo. A fisà n pónt sö lòrbita de la Lüna, el nòst satèlite el ghe mèt 27.32 dé per fà n gir entréch e turnà al pónt de partènsa: chèsto el se ciàma Més Sideràl. Al stès tép però la Lüna la gira apò a sö se stèsa, e la ghe mèt pròpe el stès tép percìs spacàt, e per chèsta rizù la lüna la ghe móstra sèmper la stèsa fàcia la Tèra. Ghè apò a n óter perìot interesànte che lè el Més Sinòdich che lè l tép che la ghe mèt la Lüna ntra dò fàzi Lünàre percìze e giöna dré a lótra, per ezèmpe ntra dò lüne piéne. El més sinòdich el düra 29 dé, 12 ùre e 44 minücc e 3 segóncc. La düràda diferènta de chèsti du perìocc lè duzìda la rotasiù contemporànea de la tèra entùren al Sul. El piàno söl qual la gìra la Lüna entùren la Tèra lè nclinàt ntra 4° 58 e 5° 19 respèt al pià de leclìtica, cioè el pià söl quàl la Tèra la ghe gìra entùren al Sul. El cèntro de màsa, entùren al qual el gìra el sistéma Tèra-Lüna el se tróa a 4700 km del cèntro de la Tèra, dóca el rèsta al dedét del còrp de la Tèra el ràgio de la Tèra lè de 6371 km.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →