Indietro

ⓘ Dialet lümelin. El Lümelin parnunzia lucal: lümlén a lè un dialet del Lumbard Ucidental che lè parlaa in de lÜmléna, in Pruvincia de Pavia. Al se diferensia tan ..



                                     

ⓘ Dialet lümelin

El Lümelin parnunzia lucal: lümlén a lè un dialet del Lumbard Ucidental che lè parlaa in de lÜmléna, in Pruvincia de Pavia. Al se diferensia tant da tücc i alter dialèt Lumbard a mutif dè la particular pusiziun dè la Lümelina, che la cunfina cunt el Piemunt.

                                     

1. Difüsiun e cunfin lenguistigh

Cume em dit, la zona in de la qual stu dialet lè parlaa la curespund ai cunfin de la Lumelina; però, vist che larea in quistiun la se tröva a stregg cuntat cunt i pruvincc piemuntes de Lissandria, Vercei e Nuvara e quela de Milan in Lumbardia, lè dificil assee definìl me un dialet ünifurmaa, anca se hin evident i similitüdin del dialet in di vari zonn. In de la zona tra el riaa Terdubi e la spunda de sera del Tisin, se tröven variant cumpagn del Paves de cità e al Milanes arius de la bassa; a nord i similitüdin hin quei cul Nuvares, menter a ovest, suratüt in del teritori sitüaa tra lAgogna e la Sesia se tröven transiziun cul piemuntes. A süd inveci la ghè una certa vesinanza cul Dialet de lUltrepò, che un quaivün el dis che lè un dialet emilian.

El dialet de Vigeven lè cunsideraa un poo diferent di alter de la zona, perchè l ghavaria püssee vesinanz cunt el Piemuntes.

                                     

2.1. Esempi de lengua Dialet de Grupel Bassa Lümelina

Äv cönti duncä che int i temp däl prim re d Cipri, dop la cunquistä che Gutifree d Bulión lävevä fai dla Terä Säntä, lè cäpitaa che unä siorä nòblä d Guascognä lè ändai ä piligrinà äl Sänt Sepolcär e che turnändä dä là e ärivändä in Cipri lè stai mälträtaa dä certi bälosson sensä nsün rispet ümän. Lee, avendegh ävüü tänt dispiäsì d cust, lävevä pinsaa dändass ä lümintà däl re. Ma ghè stai dii che lerä inütil, perchè lü lerä tänt un fiacón e dä pòch che non suläment s vindichévä nò di dispressi fai ai altär, ma äl süportévä äncä si quäi fai ä lü. Stä dònä, quand lha sentii cust, avendägh nò speransä dlä vindätä, pär cunsulàss un poo däl mal, lha pinsaa dä spunz lä viliäcäriä d cul re, e ändändä dnäcc a lü, piänzändä, lä ghha dii: "O l mè car Siur, mì vegni nò dä lü pär fàm fà vindätä dlingiüriä che mhan fai, ma pär prigàl dinsegnàm cmäl fa lü a süportà tüt quäi che senti ä dì chägh fan ä lü, perchè äncä men pössä fà istess dla miä che äl Siur äl lä sa mi gh regäläriss volonterä, dä già che lü ei jha portä insì ben" Äl re, che fin alórä lerä stai pigär e indorment, cmè chäs füss svigiaa äpenä alórä, lha cominciaa dlingiüriä fai a culä dònä fasendegh giüstisiä, e äl sè fai ün persecütór tiribil d tüti quäi che féven quaicòss conträ lunur dla sò curunä. Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pag. 348

                                     

2.2. Esempi de lengua Dialet de Vigeven

A dìla tüta, el dialet de Vigeven lè cunsideraa quasi un dialet a part. Ma già che Vigeven lè vöna di cità püssee impurtant de la Lümelina, el metum chì de sota el test in vigevanasch. Dunca mè digh ca quând jiva al prim re d Cipar, dopo ca Gutifree d Bujôn lha bvüü guadagnä ra Tera Sânta, jè capitaa ca na nòbla d Guascògna liva ndàcia, vistii da piligrin, al Sapulcar; e gnind indree, rivä ch lè stacia a Cipar, serti balussôn d brüt vilân a ghhân facci di scalfüri, ma gross ben. Dopo pö, pina d magôn e tüta malincònia ghè gnüü in ment dandàgra a cüntä al re, ghè gnüü in ment: ma jè stacc dra buna gent ca ghhân dicc chlha risparmiss ra sò strä, perchè l re liva un mischin insè garganè e ca l variva a gnent, chinscâmbi d jess giüst e da met in parzôn cui chi fân ma di dispressi ai altar, a s lassiva sempar fä cun i pee, propi da carògna: ad manera ca quij chi ivan dal ghigneôn, sa s sfughivan cun dìgan par i pursè, o gh fivan ra minee. Quând lha sintii insè cula dona là, la siva gnent cuma fä a sburì ra sò rabia, e par sfugäss a ghè gnüü in ment dandägh a dä na mustassä al re. Lè ndacia dadnân a lü tüta lürenta e pö ghha dicc: "Cär al mè re, mè sun gnüü da vü gnent parchè me specia ca vü m fii i mè pratansiôn par mal ca mhân facc, ma in pagament mè v preghi ad dìm cuma fii avèi insè tânta pasiensa par mal ca v fân a vü, par ca pössa anca mè avèin altartânt par al mè ca, l sa l Signur, sa mè pudiss va l dariss par agnent vuluntera, da zà ca vü sii vün ca v nin fa poch o gnent". Al re, ch liva stacc fin inlura lòch, e franciss franciss, tüt int un tracc cuma ca sa s svigiss, cmissipiând dal mal chi ivan facc a cula dòna là, ca pö a ghha facc ra sò rasôn, sè miss a dàj adoss, sè miss, sensa di guarda ca d dò, a tücc quij durinân i insültivan ra sò curuna. Giovanni Papanti, I parlari italiani in Certaldo, 1875, pagg. 350-351



                                     

2.3. Esempi de lengua La parabula del Fiö Trasun

Tücc i esempi purtaa chì de sota hin staa tolt del liber I parlari del Novarese e della Lomellina de lavucat Antonio Rusconi, surtii in del 1878.

                                     

2.4. Esempi de lengua Dialet de lAlta Lümelina

  • Dialet de Murtara: Un om l ghaveva dü fiö. E l püssee giuvin ghha dii al padar: "Papà, dam la part cham tuca a mì!" e l papà lha fai i toch. E poch dì dop, l püssee giuvin, fai fagot, lè andai luntan e chì l sè mangiaa tütcoss, fanda la vita di vissius.
  • Dialet de Zilavegna: A jeva un om chleva düü fiö. Ar püssee giuvan di sii düü fiö a jha dicc au sò paà: "Pà, dam ar mè toch ad la roba cham tuca!" e ar papà lha facc al part e a jha dacc la sova. Dopu quai dì, is fiö lha pijaa sü tüt cul chagh jeva tucaa e as nè ndacc luntan, e a là a sè miss a fä u sciur e a trasä tüt.
  • Dialet de Gambulò: Ün om al ghava düü fiö. E l pü giun ghha dit al papà: "Papà, dam la part di beni cham tuca!" e l padar al ghha spartii la roba. Poch dì dop al fiö pü giun, tiraa apress tüta la roba, lha futüü l can e s nè andai in luntan pais: là lha strasaa tüt, fandsel mangià dai brubrù e dai pütann; e insì, in cula manera, tüta la sò roba la ghè sghia via, e lera sossan-sossan.
  • Dialet de Cassö: Un om al gheva düü fiö. Al püssee giuvan ad lur ghha dii al pà: "Pà, dam la parta dla roba cham tuca!" e al pà ghha spartii la roba. E poch dì dopu al fiö püssee giuvan, tiraa a riva tüscoss, snè andai in pais luntan, e lha trasaa i sò facultà vivenda da disparaa.
  • Dialet de Gravaluna: Un om al gheva düü fiö. E l pü giuvan ghha dii a sò pà: "Pà, dìm la mè part cham vegna!" e l pà ghha fai la sò part a tücc düü. E l fiö pü giuvan, da lì a düü o trii dì, lha pijaa sü la sò part e lè ndai in dun pais luntan, e là lha cunsümaa tüt con viv a sò caprissi.
                                     

2.5. Esempi de lengua Dialet de la Bassa Lümelina

  • Dialet de Garlasch: Un om äl ghiva düü fiö. Äl püssee gion di düü äl ghha dit a sò pader: "Papà, dem la mè part!" e lü äl ghha dat la sò part a tüti düü. Da lì a poch dì äl püssee gion lha pijat sü tütcoss e s nè andat int un pais luntan luntan, e là lha mandaa in galera tüt äl fat sò, vivend da purcon.
  • Dialet de Lumel: Un om äl ghava düü fiö. E l püssee giun ghha dii äl padär: "Papà, dam la mè part!" e l padär ägh lha dai. Dop poch dì lè andai girà l mond e lha sgäraa.
  • Dialet de Med: Un om al ghiva düü fiö. E l püssee giun ad lur düü lha dit al pader: "Papà, dam la mè part chäm toca!" e l pader el ghha spartii la sò roba a tüti düü. E poch dì dop el fiö pü giun lha tiraa pressa tütcoss, e s nè andat a luntan pais, e là lha cunsümaa tüt la sò sustansa vivenda da scarus.
  • Dialet de Brem: Na vota jera n om chlava dui fiöi. L pü giuvu, chlera na gioia, a lha dicc a sò päri: "Papà, dem cul cham toca, che son stüf da stà nsema!" e sò päri a j lha dacc. Da lì poch dì st fiö lha fai fagot e lè andacc ün lin pais luntan, vivind da disperaa.
  • Dialet de Cambiò: Ün om ghava düü fiö. Al pü giun ghha dicc a sò padar: "Pà, dem al mè toch!" e l padar ghha spartii i ter. Dop quaich dì, al pü giun lha facc fagot, e s nè andacc a luntan e chì, fanda gogla e migogla, lha cunsümaa tütcoss.
  • Dialet de Grupel: Dis che na völtä gheva un om chal ghevä düü fiö. Al sicund da sti fiö un dì al ciapa sò padar e gh fa: "Pà, dem la part ad la robä cham vegnä a men!" e sò padar ga lha daiä. Da lì a n quai dì cal fiö là lha fai fagot ad tütä la sò robä e as nè ndai int un sit luntan luntan: là sè miss a fà l balucen e nt un belambot lè ndai in rüvinä.
  • Dialet de San Nazar: Ghera un om cun düü fiö. E l pü giovan lha dii al padär: "Papà, dam la part chäm vena!" e l povär padär lha divis ai fiö i sò sustans. Da lì a poch dì äl fiö püssee giovan, miss insema tüsscoss, snè andai luntan a sgarà tüt la sò roba vivend da spensieraa, e menand la pü grama cundota.
  • Dialet de Semiana: Un om al ghava düü fiö. Al püssee giuvan ad lur al ghha a sò padar: "Papà, dam ad la roba cham tuca!" e l padar lha fai la division. Dop poch dì al fiö püssee giuvan lha fai sü al sò fagot e as nè andai luntan, e là l sè mangiaa tüt la sò roba, da dispraa.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →